De ongrijpbaarheid van motivatie

martin@btcoaching.nl
06 428 14 911
Afspraak maken

Vier pijlers van mentale gezondheid


In de komende weken schrijf ik vier blogs over wat voor mij belangrijke pijlers zijn voor een goede mentale gezondheid. De vier pijlers worden uitgelegd en ik geef concrete tips om er mee aan de slag te gaan. Deze week gaat het over motivatie bij jongeren.


De vier pijlers van mentale gezondheid:

Blog 1: Meer dan je gedachten

Blog 2: Verwachtingen bepalen jouw geluk

Blog 3: Stress en (faal)angst – het moeten, moet eraf


Deel 4: De ongrijpbaarheid van motivatie


De motivatiemix van jongeren

Als ouder wil je natuurlijk dat je kind gemotiveerd is om te leren, te werken en zijn of haar doelen te bereiken. Maar hoe kun je je kind daarbij helpen? Wat zijn de factoren die de motivatie van jongeren beïnvloeden? En wat kun je doen om je kind te ondersteunen en te stimuleren? Dit blog is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek over de motivatie van jongeren van 15 tot 25 jaar. We geven je ook enkele praktische tips om je kind te motiveren. Samen met een coach kunnen jongeren op zoek naar wat hen drijft, wat echt belangrijk is. Motivatie volgt dan vanzelf.


Motivatie lijkt vaak ongrijpbaar. Er zit nergens een knop om motivatie te activeren. Het is afhankelijk van karakter ofwel persoonlijke eigenschappen, de omgeving waar je opgroeit, de school waar je op zit, de successen die je behaalt, de mislukkingen die je meemaakt, je mentale gesteldheid en je zelf bewustzijn. Een mix van complexe en ongrijpbare elementen die samen motivatie maken. De motivatiemix is al vaak bestudeerd door de wetenschap maar niemand kan je vertellen wat iemand echt raakt en wat hem of haar beweegt. De ongrijpbaarheid van motivatie.


Wat is motivatie eigenlijk?

Motivatie is datgene wat je aanspoort om iets te doen. Het is de reden waarom je iets wilt of moet doen. Motivatie kan vanuit jezelf komen (intrinsiek) of vanuit anderen of de situatie (extrinsiek). Intrinsieke motivatie is als je iets doet omdat je het leuk, interessant of zinvol vindt. Extrinsieke motivatie is als je iets doet omdat je er iets voor terugkrijgt, zoals een compliment, een cijfer of een cadeau, of omdat je iets vervelends wilt voorkomen, zoals een straf, een onvoldoende of een ruzie.


Weetje: Het straffen op school voor relatief kleine vergrijpen werkt averechts op de motivatie en relatie met school en docenten. Het leidt aantoonbaar tot meer ernstig misdragingen. 25% minder straffen op school (wegsturen uit de klas, schorsingen) leidt tot 15% betere scores


Motivatie is belangrijk voor hoe je je voelt, hoe je leert, hoe je over jezelf denkt en hoe je je ontwikkelt. Als je gemotiveerd bent, heb je plezier in wat je doet, ben je nieuwsgierig en enthousiast, wil je nieuwe dingen leren, ga je uitdagingen aan en streef je je doelen na. Als je niet gemotiveerd bent, verveel je je, voel je je onzeker en futloos, heb je geen zin in wat je doet, mijd je moeilijkheden en stel je je doelen uit of geef je ze op.


Leefomgeving en motivatie

De invloed van de omgeving op de motivatie van jongeren is aangetoond. Onderzoeken laten negatieve effecten zien van vroege blootstelling aan ernstige stress op de hersenontwikkeling en motivatie van jongeren. Vroege blootstelling aan ernstige stress, zoals misbruik, verwaarlozing of huishoudelijke instabiliteit, kan leiden tot veranderingen in de hersenstructuren die betrokken zijn bij emotie- en stressregulatie. Deze veranderingen kunnen resulteren in langdurige effecten op de cognitieve functies, emotionele regulatie en gedragsmatige reacties van jongeren. Jongeren die vroeg aan ernstige stress zijn blootgesteld, vertonen vaak verminderde motivatie en meer problemen met zelfregulatie.


Wat betekent dit voor jou als ouder? Het betekent dat je je kind moet beschermen tegen stressvolle en traumatische situaties en dat je je kind moet voorzien van een veilige en ondersteunende omgeving. Je kunt je kind ook helpen om te gaan met stress en angst door mindfulness en meditatie te oefenen. Je kunt ook je kind toegang geven tot professionele hulp en therapie als je kind tekenen van psychische problemen vertoont. Je kunt ook je kind betrekken bij positieve activiteiten en relaties die zijn of haar veerkracht en motivatie kunnen versterken.


Ontwikkeling van motivatie

Onderzoek laat zien dat de motivatie van jongeren sterk wordt beïnvloed door de overgangen en ervaringen die ze meemaken in hun leven. Denk bijvoorbeeld aan de overgang van de basisschool naar de middelbare school, of van de middelbare school naar het mbo, hbo of de universiteit. Deze overgangen brengen nieuwe uitdagingen en kansen met zich mee, die de motivatie van jongeren kunnen verhogen of verlagen. Ook persoonlijke ervaringen, zoals het krijgen van feedback, het behalen van successen of het falen, spelen een rol in de motivatie van jongeren.


Wat betekent dit voor jou als ouder? Het betekent dat je je bewust moet zijn van de veranderingen die je kind doormaakt en hoe deze zijn of haar motivatie kunnen beïnvloeden. Je kunt je kind helpen door een steunende en prettige leefomgeving te verzorgen, waarin je kind zich veilig en gewaardeerd voelt. Je kunt ook je kind helpen om de betekenis en relevantie van de activiteiten die hij of zij doet te zien, zodat je kind meer interesse en nieuwsgierigheid ontwikkelt. Tot slot kun je je kind ook ruimte geven voor autonomie, zodat je kind zelf kan kiezen en beslissen over zijn of haar leerproces.


Weetje: Alhoewel zowel intrinsieke als extrinsieke motivatie een positieve invloed heeft op leerresultaten, is de intrinsieke motivatie van leerlingen van grotere invloed op leerprestaties dan extrinsieke motivatie. Leerlingen die vanuit extrinsieke motivatie werken, leren wel, maar oppervlakkiger. Extrinsieke motivatie kan op de langere termijn de intrinsieke motivatie van leerlingen ondermijnen. Leerlingen leren dan enkel nog voor een cijfer of de toets en zijn niet meer eigenaar van hun eigen leerproces.


Werkethiek en motivatie

In een onderzoek over jongeren en motivatie blijkt dat een sterke werkethiek nauw verbonden is met de intrinsieke motivatie van jongeren. Een werkethiek is het geloof in de waarde van hard werken, tijdmanagement en het nastreven van hoge normen. Een werkethiek kan de motivatie van jongeren versterken door hen een gevoel van plicht en persoonlijke voldoening te geven. Een werkethiek kan ook helpen om de zelfcontrole van jongeren te verbeteren, wat betekent dat ze beter in staat zijn om hun impulsen te beheersen en hun onmiddellijke behoeften uit te stellen ten gunste van hun langetermijndoelen.


Wat betekent dit voor jou als ouder? Het betekent dat je je kind kunt helpen om een werkethiek te ontwikkelen door het belang van hard werken en het stellen van doelen te benadrukken. Je kunt je kind ook helpen om zijn of haar tijd te beheren en te plannen, zodat je kind een balans kan vinden tussen werk en ontspanning. Je kunt ook je kind positieve feedback en beloningen geven voor zijn of haar inspanningen en prestaties, zodat je kind een groeimindset ontwikkelt. Een groeimindset is het geloof dat je je intelligentie en vaardigheden kunt verbeteren door te oefenen en te leren.


Waar hangt motivatie van af?

Motivatie verschilt per persoon en per situatie. Wat de een motiveert, hoeft de ander niet te motiveren. Motivatie hangt af van verschillende dingen, zoals:

  • Je karakter: sommige mensen zijn van zichzelf meer gemotiveerd dan anderen, omdat ze bijvoorbeeld positiever, nieuwsgieriger of gedrevener zijn.
  • Je interesses: als je iets leuk of spannend vindt, heb je meer zin om je erin te verdiepen.
  • Je doelen: als je weet wat je wilt en waarom, heb je meer richting en motivatie om ervoor te gaan.
  • Je verwachtingen: als je denkt dat je iets kunt of zult halen, heb je meer vertrouwen en hoop om het te doen.
  • Je feedback: als je leuke of nuttige reacties krijgt op wat je doet, voel je je meer gewaardeerd en gesteund.
  • Je autonomie: als je zelf mag kiezen wat je doet, hoe je het doet en wanneer je het doet, voel je je meer vrij en verantwoordelijk.
  • Je competentie: als je de juiste vaardigheden en kennis hebt om iets te doen, voel je je meer bekwaam en zelfverzekerd.
  • Je verbondenheid: als je je verbonden voelt met de mensen om je heen, zoals je vrienden, familie of leraren, voel je je meer sociaal en veilig.


Motiveren van jongeren?

Je kind kan zelf ook veel doen om de motivatie te verbeteren, door bijvoorbeeld:

  • Te ontdekken wat je kind leuk, interessant of belangrijk vindt, en daar meer tijd en aandacht aan te besteden.
  • Concrete en haalbare doelen te stellen voor jezelf, en die op te schrijven, te visualiseren of te delen met anderen.
  • Positief te denken over jezelf, je mogelijkheden en je toekomst, en jezelf te motiveren met affirmaties, complimenten of beloningen.


Motivatie en zingeving

Wil je echt gemotiveerd raken dan helpt het om je waarden te onderzoeken. Wat is echt belangrijk voor mij in dit leven? Iedereen streeft een zin- en waardevol leven na. Als je jong bent ben je waarschijnlijk niet erg druk met zelfreflectie, zelfbewustzijn en het denken over waarden en zingeving. 


Toch zijn zelfonderzoek, zelfreflectie en bewustwording belangrijk om voor jezelf te bepalen wat waarde geeft aan jouw leven. Dit hoeft niet groots en meeslepend te zijn. Of je nu monteur of kapper bent, in de zorg of de bouw werkt dat maakt niet uit. Je waardes zitten dieper, het gaat over hoe jij met andere mensen om wilt gaan, wat voor jouw belangrijk is in het leven: vrienden, familie, een fijne werkomgeving. Allemaal waarden die er toe doen.


Samen met een jongerencoach kun jij op zoek gaan naar jouw waarden en relevante levensgebieden. Op basis daarvan kun jij bepalen wie je wilt zijn, hoe je wilt leven en wat voor jou belangrijke stappen zijn om te nemen. De motivatie volgt dan vanzelf!


Better Together Coaching richt zich op het coachen van jongeren. Better Together Coaching is actief in Gooi- en Eemland en Utrecht,

heeft een praktijk in Hilversum en werkt in onder andere Utrecht (Maarssen, Breukelen, De Bilt, Maartensdijk), Amersfoort (Soest, Baarn Bilthoven) en Hilversum (Loosdrecht, ’s Gravenland, Kortenhoef), Huizen, Bussum en Naarden.


Plan een intakegesprek online, thuis of op de praktijk 


Bronvermelding:


Eerdere blogs in deze reeks:

Blog 1: Meer dan je gedachten

Blog 2: Verwachtingen bepalen jouw geluk

Blog 3: Stress en (faal)angst – het moeten, moet eraf



Blogs - meest populair

Is het voor een cijfer?

door Better Together Coaching - Martin Plaat • 19 december 2025
Waarom cijfers jongeren onder druk zetten Wat ouders en beleidsmakers moeten weten Gebaseerd op thema’s uit “Is het voor een cijfer” van Johannes Visser en actuele bevindingen uit het RIVM/Trimbos-onderzoek MMMS-2025 Wie zich verdiept in het onderwijs van vandaag, ziet steeds dezelfde vraag terugkomen in de hoofden van jongeren: Doe ik het goed genoeg? Niet “leer ik iets?” of “begrijp ik dit?”, maar: hoeveel punten levert dit op? Johannes Visser beschrijft in Is het voor een cijfer hoe de cijfercultuur diep is doorgedrongen in hoe jongeren leren, denken en zichzelf beoordelen. Cijfers zijn steeds minder een hulpmiddel en steeds vaker een maatstaf voor persoonlijke waarde. En dat heeft gevolgen – die veel verder reiken dan de lesstof. Wat Visser signaleert, sluit naadloos aan bij de bevindingen uit de Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten 2025 van Trimbos, RIVM en GGD GHOR. Uit dat grootschalige onderzoek blijkt dat jongeren en studenten massaal onder druk staan: 83% ervaart angst- of depressiegevoelens 53% veel stress 56% emotionele uitputting 60% eenzaamheid 25% gevoelens van levensmoeheid De rode draad die door beide verhalen loopt, is duidelijk: een prestatiedruk die structureel te hoog ligt en jongeren uitput. Hoe cijfers mentale druk opbouwen Visser laat zien hoe cijfers in het onderwijs functioneren als beoordelingssysteem dat steeds minder te maken heeft met leren en steeds meer met presteren. Dit heeft drie duidelijke effecten die we ook terugzien in de gezondheidscijfers van jongeren: Cijfers verhogen stress en faalangst Jongeren leren dat fouten maken gevaarlijk is. De angst voor een onvoldoende neemt het leerproces over. Trimbos/RIVM bevestigt dit: prestatiedruk is een van de sterkste voorspellers van stress, somberheid en slechte slaap. 3. Cijfers ondermijnen intrinsieke motivatie Wanneer het cijfer centraal staat, verdwijnt nieuwsgierigheid. Jongeren leren voor punten, niet voor ontwikkeling. Dit maakt ze vatbaarder voor uitputting, omdat leren voelt als moeten in plaats van willen. 4. Cijfers versterken sociale vergelijking Een punt lijkt objectief, maar wordt in de praktijk een statussymbool. Jongeren vergelijken zichzelf constant met anderen. Dat vergroot onzekerheid, perfectionisme en eenzaamheid. Voor studenten die later doorstromen naar hbo of wo, zijn dit precies de patronen die we terugzien in de mentale gezondheidsdata. Het begint vroeg – veel vroeger dan veel ouders of beleidsmakers denken. Waarom dit zo belangrijk is voor ouders en beleidsmakers De cijfers van Trimbos/RIVM laten zien dat mentale klachten zelden uit het niets komen. Ze bouwen zich op in een systeem dat jongeren voortdurend op waarde schat via prestaties. We zien dat leerlingen en studenten: slechter slapen door stress minder durven falen zich vaker terugtrekken meer middelen gebruiken als coping minder hulp zoeken doordat falen als persoonlijk tekort voelt Dat is niet alleen een individueel probleem, maar een systeemprobleem. En een systeemprobleem vraagt om een systeemaanpak. Wat ouders kunnen doen Ouders spelen een belangrijke rol in het doorbreken van cijferdruk. Jongeren floreren wanneer ze merken dat hun ontwikkeling, nieuwsgierigheid en inzet belangrijker zijn dan hun rapport. Praktische stappen: focus op groei, niet op de score bespreek het proces achter een opdracht benadruk dat fouten essentieel zijn voor leren wees alert op slaapproblemen, stress en terugtrekgedrag normaliseer dat niet alles op school meteen hoeft te lukken Hoe minder een jongere zichzelf als cijfer ziet, hoe meer ruimte er ontstaat voor motivatie en veerkracht. Wat beleidsmakers kunnen doen Beleid speelt een enorme rol in hoe onderwijs wordt georganiseerd en vormgegeven. De bevindingen van Visser en Trimbos/RIVM laten duidelijk zien dat er behoefte is aan: Minder focus op summatieve toetsing Geef scholen ruimte voor formatieve evaluatie, portfolio’s en gesprekken die ontwikkeling centraal zetten. 2. Meer aandacht voor welzijn Mentale gezondheid moet structureel onderdeel zijn van onderwijskwaliteit – geen extraatje. 3. Laagdrempelige preventieve ondersteuning Scholen en opleidingen hebben baat bij toegankelijke mentorgesprekken, welzijnsteams en veerkrachtprogramma’s. 4. Duidelijke kaders tegen prestatiedruk Voorbeelden: toetsplafonds, rustweken, minder normdruk vanuit inspectie en eindtermen. Wanneer systeemprikkels veranderen, verandert de mentale belasting van leerlingen en studenten mee. Dit raakt een generatie. We kunnen het samen keren De combinatie van inzichten uit Is het voor een cijfer en het MMMS-2025 onderzoek toont een duidelijke boodschap: het huidige puntensysteem legt een fundament voor stress, onzekerheid en uitputting die we later terugzien in het studentenleven. Door jongeren anders te beoordelen, anders te ondersteunen en anders naar prestaties te kijken, ontstaat ruimte voor gezonde ontwikkeling – in plaats van mentale overbelasting. De cijfers zijn zorgwekkend. De oplossingen zijn haalbaar. Het begint met andere keuzes, thuis én in beleid.
Jongeren mentale gezondheid. Wel of geen mentale gezondheid crisis onder Nederlandse jongeren?

Wel of geen mentale gezondheidscrisis onder jongeren?

door Better Together Coaching - Martin Plaat • 6 december 2025
De afgelopen jaren buitelen de koppen over elkaar heen: “Geen sprake van mentale crisis onder jongeren” tegenover “Jongeren massaal uit balans”.
Meer posts