83% van de studenten ervaart angst of depressie

Wie de nieuwste cijfers uit de Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten (MMMS-2025) openslaat, merkt al snel dat het geen rapport is dat je gemakkelijk weer weglegt. Achter de percentages schuilt een verhaal dat veel breder is dan individuele stressmomenten of een druk studietijdperk. Het onderzoek, uitgevoerd door het Trimbos-instituut, het RIVM en GGD GHOR, laat zien dat de mentale gezondheid van studenten weliswaar iets herstelde na de coronajaren, maar nog altijd op een zorgwekkend laag niveau staat.

De vooruitgang stokte na 2023. En ondertussen voelt een groot deel van de studenten zich structureel overweldigd, uitgeput, of simpelweg niet goed in hun vel.

• 83 procent ervaart angst- of depressiegevoelen
• 60 procent voelt zich eenzaam.
• 53 procent beleeft (heel) veel stress
• 25 procent voelt zich af en toe of vaker levensmoe.

Het zijn cijfers die niet vragen om interpretatie, maar om actie.

Een nauwkeurig beeld van een generatie onder druk

De Monitor volgt sinds 2021 de mentale gezondheid en het middelengebruik van hbo- en wo-studenten. Dat maakt het mogelijk om trends te zien, verbanden te leggen en signalen op tijd te herkennen. De eerste jaren na corona was er verbetering zichtbaar: studenten herpakten zich, vonden hun ritme terug. Maar die lijn zette niet door.

In de meting van 2025 blijven de mentale klachten uitzonderlijk hoog. Angst, stress, somberheid, eenzaamheid en emotionele uitputting horen inmiddels tot het dagelijkse leven van veel jonge mensen die juist in een fase zouden moeten zitten waarin ze ontwikkelen, experimenteren en toekomstplannen maken.

Het beeld dat ontstaat is dat van studenten die functioneren, maar vaak op reserve.

De stille rode draad: eenzaamheid

Eenzaamheid komt in het rapport naar voren als een van de meest aanwezige én meest hardnekkige problemen.

60 procent van de studenten voelt zich eenzaam; 23 procent zelfs sterk eenzaam.

Waar andere mentale klachten na 2021 merkbaar daalden, bleef eenzaamheid standvastig hoog. Na een duidelijke verbetering tot 2023 vlakt de daling af, en in 2025 lijkt de vooruitgang tot stilstand gekomen.

Eenzaamheid staat bovendien zelden op zichzelf. Het hangt stevig samen met angst, depressieve klachten, stress, emotionele uitputting en zelfs levensmoeheid. Studenten die slecht slapen, veel prestatiedruk voelen of hinder ervaren van psychische klachten, rapporteren vaker hogere niveaus van eenzaamheid.

En sommige groepen worden opvallend vaker geraakt: internationale studenten en LHBTQ+-jongeren.

De rol van middelengebruik: coping die averechts werkt

Een andere belangrijke lijn in het onderzoek betreft middelengebruik. Alcohol, cannabis, vapen of medicatie zonder voorschrift worden door een deel van de studenten gebruikt als manier om spanning, somberheid of slapeloosheid te dempen.

Wat het rapport laat zien, is dat die strategie vooral meer problemen oplevert. Studenten die hinder ervaren van hun middelengebruik rapporteren aanzienlijk slechtere mentale gezondheid. Middelengebruik komt bovendien vaker voor bij jongeren die al kampen met stress, slaapproblemen, geldzorgen, prestatiedruk of risicovol social- of gamegedrag.

Het is een patroon dat het RIVM en Trimbos duidelijk herkennen: jongeren die geen gezonde manieren hebben om met emotionele belasting om te gaan, grijpen sneller naar middelen, en belanden vervolgens in een vicieuze cirkel.

Een generatie die steun nodig heeft – eerder en toegankelijker

De data maakt duidelijk dat veel studenten niet alleen mentale klachten ervaren, maar ook moeite hebben om hulp te vragen. Eenzaamheid wordt bijvoorbeeld vaak helemaal niet als hulpvraag benoemd. Stress wordt gebagatelliseerd. Emotionele uitputting wordt als onderdeel van het studentenleven gezien.

Maar de onderzoeksresultaten wijzen erop dat juist preventie en laagdrempelige ondersteuning de grootste winst opleveren.

Studenten die zich thuis voelen binnen hun opleiding, die sociale steun ervaren en voldoende ruimte hebben voor herstel, functioneren aanzienlijk beter. Ook praktische structuur – zoals een stabiel ritme of een bijbaan – blijkt een beschermende factor.

Het onderzoek laat tegelijkertijd zien dat studiestress, maatschappelijke druk, financiële zorgen, slaapproblemen en digitale overbelasting snelle versterkers zijn van klachten. Dat vraagt om ondersteuning die vroeg inzet, gemakkelijk bereikbaar is en geen lange wachttijden kent.

Waarom een aanpak rond eenzaamheid essentieel is

Eenzaamheid vormt een knooppunt waar veel andere klachten samenkomen. Het werkt als versterker van stress en depressie, vergroot kwetsbaarheid voor middelengebruik en ondermijnt veerkracht.

Daarom is het cruciaal om eenzaamheid niet te zien als bijverschijnsel, maar als kernpunt in de aanpak van studentenwelzijn.

Een effectieve benadering bestaat uit drie lagen:

• Verbinding versterken: jongeren letterlijk helpen om nieuwe steunbronnen aan te boren, communities op te zoeken of drempels te verlagen om mensen te ontmoeten.
• Belonging vergroten: ervoor zorgen dat studenten zich thuis voelen in hun opleiding of leefomgeving.
• Zelfregie en energiebalans ondersteunen: helpen bij structuur, herstelmomenten en gezonde copingstrategieën, zodat ze sterker worden in het omgaan met stress.

Conclusie: de cijfers vragen om menselijkheid én handelen

Het RIVM- en Trimbos-onderzoek maakt duidelijk dat de mentale gezondheid van studenten geen tijdelijk probleem is dat we kunnen afdoen als groeipijn. Het is een structurele uitdaging, gevoed door prestatiedruk, maatschappelijke onzekerheid, sociale isolatie en soms ineffectieve coping zoals middelengebruik.

De urgentie is groot. Maar de richting voor verbetering ligt er ook: preventie, verbinding, toegankelijke hulp en een benadering waarin jongeren niet alleen ondersteund worden, maar ook meer grip krijgen op hun eigen veerkracht.