Minder scrollen, minder eenzaam?

Minder scrollen heeft positief effect op gevoelens van eenzaamheid

Als jongerencoach zie ik het dagelijks: jongeren die zich eenzaam voelen, ondanks dat ze virtueel constant verbonden zijn met honderden vrienden en volgers. Het klinkt paradoxaal, maar de cijfers liegen er niet om. In Nederland voelt 33% van de 15-25-jarigen zich enigszins eenzaam, en 12% zelfs ernstig eenzaam.

De vraag die zich opdringt is: wat is de rol van onze schermen hierin? Is het de oplossing voor eenzaamheid, of juist de oorzaak? Op basis van recent wetenschappelijk onderzoek, wordt het beeld steeds duidelijker: het gaat niet zozeer om het gebruik van sociale media, maar om hoe we het gebruiken en wat we er in ruil voor missen.

De valkuil van de 'highlight reel'

Sociale media zijn ontworpen om verbinding te creëren, maar de realiteit is vaak andersom. Een recente meta-analyse van Burnell (2025), die 32 gerandomiseerde gecontroleerde studies onderzocht, concludeert dat het beperken van sociale mediagebruik weliswaar een klein, maar significant positief effect heeft op het subjectieve welzijn.

Het mechanisme hierachter is vaak het fenomeen van sociale vergelijking. Op platforms zoals Instagram en TikTok zien jongeren voornamelijk de 'beste momenten' van anderen – de highlight reels. Dit leidt tot het gevoel dat iedereen het beter heeft, leuker leeft of mooier is dan jezelf. Voor jongeren met bestaande angst- of depressieve klachten kan dit eenzaamheid versterken in plaats van verminderen.

Een specifieke studie van Davis en Goldfield (2024), gepubliceerd in het Journal of Affective Disorders, bracht dit scherp in beeld. Zij volgden ruim 200 jongeren (17-25 jaar) met angst- of depressieklachten die dagelijks minimaal twee uur op sociale media zaten. De helft kreeg de opdracht hun gebruik te beperken tot maximaal één uur per dag.

Na drie weken was het resultaat opvallend: de groep die minder op sociale media zat, voelde zich aantoonbaar minder eenzaam. De controlegroep merkte geen verandering. Interessant genoeg gold dit effect voor zowel jongens als meisjes, wat suggereert dat de negatieve impact van overmatig schermgebruik op eenzaamheid universeel is binnen deze kwetsbare groep, en niet alleen een 'meisjesprobleem' zoals soms wordt gesuggereerd.

Verdringing van echt contact

Waarom helpt minder scrollen? De onderzoekers verwijzen naar de displacement hypothesis: tijd op sociale media gaat vaak ten koste van face-to-face interactie. Online contact is geen volwaardige vervanging voor fysiek contact.

Gary Goldfield, een van de onderzoekers, legt uit dat urenlang scrollen ruimte wegneemt voor echte gesprekken met vrienden en familie. Het constante prikkelen van het brein door notificaties en het passief consumeren van content creëert een illusie van verbondenheid, terwijl de behoefte aan diepe, betekenisvolle relaties onbevredigd blijft.

De meta-analyse van Burnell. bevestigt dit: hoewel de effectgrootte van het beperken van gebruik 'klein' is in statistische termen, is het op populatieniveau betekenisvol. Vooral indicatoren zoals angstsymptomen, depressieve symptomen en stress lieten verbetering zien. Eenzaamheid zelf liet echter een minder eenduidig beeld zien in de bredere meta-analyse, wat suggereert dat het simpelweg 'minder doen' niet altijd direct de eenzaamheid oplost, maar wel de mentale ruimte creëert om weer echt contact te zoeken.

Van passief scrollen naar actief verbinden

Als het beperken van schermuren een eerste stap is, wat is dan de volgende? Het antwoord ligt in het actief opbouwen van sociale vaardigheden en het doorbreken van negatieve gedachtenpatronen.

Belangrijk bij de aanpak is

1. Betekenisvol contact: In plaats van virtuele likes. Peer-to-peer contact' is cruciaal om het isolement te doorbreken.
2. Realistische verwachtingen: Veel eenzame jongeren hebben een negatief beeld van zichzelf en hun sociale omgeving. Middels psycho-educatie is het wenselijk om deze 'denkfouten' te herkennen en bij te stellen. Het doel is om een realistischer en milder beeld van zichzelf te ontwikkelen.
3. Sociale vaardigheden: Een groot deel van de eenzaamheid komt voort uit een tekort aan vaardigheden om contact te leggen. Dit vraagt oefening en mogelijk ondersteuning bij het ontwikkelen van sociale vaardigheden.

Conclusie: Een balans vinden

De boodschap is niet dat sociale media per se slecht zijn. Voor sommige groepen, zoals LGBTQ+-jongeren, kan het een enorm belangrijke bron van community zijn. Het probleem ontstaat wanneer gebruik passief, excessief en vervangend wordt voor echt contact.

De recente studies wijst op een duidelijke route:

• Bewustwording: Erken dat overmatig scrollen (meer dan een uur per dag voor kwetsbare jongeren) eenzaamheid kan versterken door sociale vergelijking en verdringing van echt contact.
• Beperking: Overweeg een 'digitale detox' of een limiet van één uur per dag om ruimte te maken voor andere activiteiten.
• Actie: Gebruik die gewonnen tijd niet voor nog meer passieve consumptie, maar voor het opbouwen van betekenisvolle relaties, zoals bijvoorbeeld aangeboden door programma's als Join Us.

Eenzaamheid is een complex probleem dat niet opgelost wordt door een simpele 'uit'-knop. Het vereist een verschuiving van virtuele verbinding naar echte, menselijke interactie. Door onze schermen bewuster te gebruiken en actief te investeren in onze sociale vaardigheden, kunnen we de eenzaamheid in dit digitale tijdperk effectief aanpakken.

Bronnen:

• Burnell, K., et al. (2025). The effects of social media restriction: Meta-analytic evidence from randomized controlled trials. SSM - Mental Health.
• Davis, C.G., & Goldfield, G.S. (2024). Limiting social media use decreases depression, anxiety, and fear of missing out in youth with emotional distress. Psychology of Popular Media.
• Stichting Join Us. (2024). Interventiebeschrijving Join Us online.
• Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). (2022). Cijfers over eenzaamheid.

Hulp zoeken is oké!

Online coaching - laagdrempelig, snel en actiegericht

Better Together Coaching richt zich op het online coachen van jongeren van 16-25 jaar. Het start met een kennismaking online. Samen bepalen we het doel en de beste passende aanpak voor jou.